Zuidhorn vroeger

Zoeken

Herinneringen van een geboren Zuidhorner

 Herinneringen van een geboren Zuidhorner ( Riek Birza geb.06-01-1932 )

 

Als je zoals ik geboren bent in 1932, ben je je toch bewust van veel afschuwelijke dingen die je als kind mee maakte.

 

Eén van de dingen die ik nooit zal vergeten was het ophalen van “ mijn “ oom Bram en tante Betje.

Het gaat over de familie van der Hal.

Het waren onze overburen en hoe gaat zoiets, wij noemden hen oom en tante.

 

 

De adjunct-commies van de registratie en domeinen Abraham (Bram) van der Hall Hij was jood en werd in de jaren 1940/1945 door de Duitsers weggevoerd, Hij woonde tegenover garage Birza in één de huizen die nu afgebroken zijn. Nu is daar de parkeerplaats van het Cultureel Centrum

 

Ze hadden geen kinderen en genoten van ons. De ongezuurde broden waren met Pasen erg belangrijk.

Dus elk jaar kregen wij ( Coos en ik ) matzes van hen. Heel bijzonder dat Paasbrood, het hoorde bij hen omdat het Joden waren. Als kinderen van 6 en 9 jaar hadden wij nog nooit van Joden gehoord. Laat staan van Paasbrood ! Dus genieten maar ! Bijzondere en lekkere dingen lagen er in de oorlog niet voor het opscheppen.

Op zekere dag kreeg oom Bram een ster op z’n jas. Heel vreemd vonden we dat natuurlijk. Thuis kregen we hier uitleg over. Afschuwelijk vonden we het !

 

 

V.l.n.r: tante Betje ( mevr. vd Hal ), mevr, de Haan, mevr. Birza (moeder Riek Birza), en rechts is mevr. Polet ( de moeder van Fokke Polet )

Het waren buurvrouwen. De reden waarom deze foto is gemaakt is niet bekend. Ze woonden alle drie tegenover ons (tegenover garage Birza)

 Foto ingestuurd door Riek Birza.

 

Maar het leven ging z’n gangetje, tot er op zekere middag een soort overval auto voor hun huis stopte en er een politieagent uitstapte.

Wat er toen gebeurde daar kan ik nog bijna niet over praten !

Ik stond boven voor het raam en zag ze samen naar buiten komen.

Halverwege het pad draait oom Bram zich om en gaat terug in huis.

Dit herhaalde zich nog eens en in een laatste radeloze toestand komt hij weer terug met een bosje gele potloden in de hand !

Hoe--------moet die man zich toch gevoeld hebben ??????

Wat moet je meenemen als je weet nóóit meer in je huis te komen ?????

 

Die middag kwam ik te laat op school en éénmaal daar binnen, ben ik vreselijk tekeer gegaan ! Mijn vriendin van toen én nu heeft het er nog wel eens over.

Ze was bang dat ze mij ook op zouden pakken, omdat ik zoveel lelijke dingen zei !

Later kwam daar het verhaal van Jonas en Roosje Israëls nog bij .

 

Maar ik bleef hopen dat ze terug zouden komen.

Hoe moet je als kind ook anders over deze dingen denken

Pas na de oorlog wist ik ouder en wijzer geworden,dat we ze nooit weer terug zouden zien.

Maar de matzes houden we in ere.

Bij de onthulling van het monument in Zuidhorn, ter nagedachtenisaan hen en waarbij ik ook zag, dat ze uiteindelijk in Sobibor omgebracht zijn, kwam alles van die tijd weer boven en kan ik me nog nét als toen vreselijk kwaad maken !

 

Hoofdstraat. Voor het huis van schoenmaker/winkel van Wilkens. Rechts het joodse echtpaar A. van der Hal met zijn vrouw Betje van Dam. Hier zit nu Thuiszorg Respect.

 

 

Ontwerper: L. Muller
Onthulling: 4 mei 1988

Vorm en materiaal
Het oorlogsmonument in Zuidhorn is bestaat uit een zwerfkei en een twee plaquettes. De zwerfkei is geplaatst op een glooiende formatie bakstenen en steenbrokken.

Teksten
De tekst op de zwerfkei luidt:

'1940-1945
OPDAT
WIJ
NIET
VERGETEN.'

De tekst op de eerste plaquette luidt:

'EEN GRAFHEUVEL EN EEN OPGERICHTE STEEN
EEUWEN OUDE TEKENS VAN HERDENKEN
MIDDEN OP HET VOETPAD, AANGESNEDEN DOOR DE WEGRAND
HERINNERING, OPGENOMEN IN DE LEVENSWEG
VANAF DE GROND DRIE RIJEN STEENBROKKEN
EEN DRIEHOEK VAN VERBONDENHEID
GEGROEPEERD TOT AAN DE TOP
TEVEEL LIJDEN, TE VAAK DE DOOD
EEN GROTE ZWERFKEI MET EEN TEKST
EEN SYMBOOL VOOR HEN, SIGNAAL VOOR ONS.'

De tekst op de tweede plaquette luidt:

'ABRAHAM VAN DER HAL
*15-05-1879 USQUERT
† 16-04-1943 SOBIBOR
REBECCA VAN DER HAL-DAM
* 19-12-1880 ADUARD
† 16-04-1943 SOBIBOR
JONAS ISRAËLS
* 12-01-1859 ZUIDHORN
† 16-04-1943 SOBIBOR
ROOSJE ISRAËLS
* 29-11-1856 ZUIDHORN
† 16-04-1943 SOBIBOR
GEERT WALDA
* 04-04-1920 WIEUWERD
† 07-04-1945 NEUENGAMME.'

Wijziging
De tweede plaquette is op 4 mei 2005 aan het monument toegevoegd.
 

Bronnen
 

  • Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Groningen van H. Hamburger en J.C. Regtien, met medewerking van Fr. van Echten. (Bedum, Uitgeverij Profiel, 1998). ISBN 90 5294 172 6;
  • De heer H. Veldman, lid van het 4 Mei Comité Zuidhorn en coördinator van het project Oorlogsmonumenten gemeente Zuidhorn.