Zuidhorn vroeger

Zoeken

Oorlogsherinnering met afsluiting in 2015

EEN VERHAAL MET EEN VERVOLG EN EEN MOOIE AFSLUITING! 

 

Herinneringen van een geboren Zuidhorner ( Riek Birza geb.06-01-1932 )

 

Als je zoals ik geboren bent in 1932, ben je je toch bewust van veel afschuwelijke dingen die je als kind mee maakte.

 

Eén van de dingen die ik nooit zal vergeten was het ophalen van “ mijn “ oom Bram en tante Betje.

Het gaat over de familie van der Hal.

Het waren onze overburen en hoe gaat zoiets, wij noemden hen oom en tante.

 

 

De adjunct-commies van de registratie en domeinen Abraham (Bram) van der Hall Hij was jood en werd in de jaren 1940/1945 door de Duitsers weggevoerd, Hij woonde tegenover garage Birza in één de huizen die nu afgebroken zijn. Nu is daar de parkeerplaats van het Cultureel Centrum

 

Ze hadden geen kinderen en genoten van ons. De ongezuurde broden waren met Pasen erg belangrijk.

Dus elk jaar kregen wij ( Coos en ik ) matzes van hen. Heel bijzonder dat Paasbrood, het hoorde bij hen omdat het Joden waren. Als kinderen van 6 en 9 jaar hadden wij nog nooit van Joden gehoord. Laat staan van Paasbrood ! Dus genieten maar ! Bijzondere en lekkere dingen lagen er in de oorlog niet voor het opscheppen.

Op zekere dag kreeg oom Bram een ster op z’n jas. Heel vreemd vonden we dat natuurlijk. Thuis kregen we hier uitleg over. Afschuwelijk vonden we het !

 

 

V.l.n.r: tante Betje ( mevr. vd Hal ), mevr, de Haan, mevr. Birza (moeder Riek Birza), en rechts is mevr. Polet ( de moeder van Fokke Polet )

Het waren buurvrouwen. De reden waarom deze foto is gemaakt is niet bekend. Ze woonden alle drie tegenover ons (tegenover garage Birza)

 Foto ingestuurd door Riek Birza.

 

Maar het leven ging z’n gangetje, tot er op zekere middag een soort overval auto voor hun huis stopte en er een politieagent uitstapte.

Wat er toen gebeurde daar kan ik nog bijna niet over praten !

Ik stond boven voor het raam en zag ze samen naar buiten komen.

Halverwege het pad draait oom Bram zich om en gaat terug in huis.

Dit herhaalde zich nog eens en in een laatste radeloze toestand komt hij weer terug met een bosje gele potloden in de hand !

Hoe--------moet die man zich toch gevoeld hebben ??????

Wat moet je meenemen als je weet nóóit meer in je huis te komen ?????

 

Die middag kwam ik te laat op school en éénmaal daar binnen, ben ik vreselijk tekeer gegaan ! Mijn vriendin van toen én nu heeft het er nog wel eens over.

Ze was bang dat ze mij ook op zouden pakken, omdat ik zoveel lelijke dingen zei !

Later kwam daar het verhaal van Jonas en Roosje Israëls nog bij .

 

Maar ik bleef hopen dat ze terug zouden komen.

Hoe moet je als kind ook anders over deze dingen denken

Pas na de oorlog wist ik ouder en wijzer geworden,dat we ze nooit weer terug zouden zien.

Maar de matzes houden we in ere.

Bij de onthulling van het monument in Zuidhorn, ter nagedachtenisaan hen en waarbij ik ook zag, dat ze uiteindelijk in Sobibor omgebracht zijn, kwam alles van die tijd weer boven en kan ik me nog nét als toen vreselijk kwaad maken !

 

Hoofdstraat. Voor het huis van schoenmaker/winkel van Wilkens. Rechts het joodse echtpaar A. van der Hal met zijn vrouw Betje van Dam. Hier zit nu Thuiszorg Respect.

 

 

 

 

 

N.a.v.  dit verhaal werd Riek Birza gezocht door een Betje van Dam uit Amerika. Deze mevrouw was na de oorlog, in 1952 toen zij 5 jaar oud was, met haar ouders en broer naar Amerika verhuisd.

Hoe kan het dat haar ouders de oorlog wél overleefd hebben ?

Zowel haar vader als haar moeder, waren afgestudeerd in Groningen.  Dat was vóór 1940.
Waarschijnlijk hebben zij de oorlogsdreiging aan zien komen en zijn ze vertrokken naar Djakarta.
Echter,  na enkele jaren daar gewerkt te hebben, zijn ze daar , samen met haar inmiddels geboren broertje in de Jappenkampen terecht gekomen. Vreselijk is dat voor ze geweest!
Na de oorlog , in 1945 zijn ze teruggekomen in Groningen en daar is Betje in 1947 geboren.

In 1952 besloten haar Pa en Ma voorgoed naar Amerika te vertrekken.
Zodoende zijn ze hier aan de gruwelijkheden ontkomen.

Via internet was Betje  al heel lang op zoek naar informatie over haar oudtante Betje van Dam of mensen die haar oudtante nog kenden. 

Via het oorlogscomite uit Aduard en deze website vond deze mevrouw foto's van haar oom en tante. Haar familie had geen foto's meer dus het was voor haar heel bijzonder om deze foto's met informatie op internet terug te vinden.  

Zij en haar man besloten van 20 tot 30 april 2015 naar Nederland te komen en wilden heel erg graag een ontmoeting met Riek Birza, hun verbinding met hun gestorven tante en oom.

 


Hieronder staan het verslag en de foto's van de ontmoeting. Verhaal van Riek Birza!

 
Dit 70 jarig herdenken van 4 en 5 mei was voor mij echt heel bijzonder! Hoe voelt het als je opeens een gezocht persoon bent? Nou heel spannend eigenlijk. En als je dan ook nog eens gezocht wordt door iemand uit Massachusetts in het verre Amerika, dan heb je helemaal iets van , eerst zien en dan geloven. 

Maar ik ben gevonden en de vraag: "Leeft Riek Birza nog?" kon ik gelukkig met een volmondig JA bevestigen. 

Betje wist één ding zeker, ze wilde mij zien én spreken!?!?!?!?!?!?

Eindelijk te praten met iemand, die haar vermoorde familie van zo dichtbij gekend heeft!

Email contacten zijn gelegd en Betje en ik hebben heel veel gesprekjes gevoerd op de computer, met de telefoon en natuurlijk hebben we ook, staande tegenover elkaar vele gesprekken gevoerd!

Het was geweldig! Ik ben met haar en met haar man Frits naar Zuidhorn geweest en daar heb ik met haar voor het raam gestaan in mijn ouderlijk huis. Precies zo, zoals ik het beschreven had in herinneringen van een geboren Zuidhorner. 

Echter toen als 10 jarig meisje en nu als een vrouw van 83 jaar!

Een wereld van verschil! En tóch, toen ik daar met haar stond, vielen al die lange jaren weg en voelde het als de dag van gisteren. 

Voor haar was het heel emotioneel en ik kan zeggen dat we het daar beide moeilijk mee hadden. 

Na mij diverse keren omhelst te hebben, vond ze dat ze opeens familie gekregen had (ik dus) Steeds verbeterde ze zichzelf dan , door te zeggen dat ze droomde!!!

En nét zoals mijn "oom" Bram en "tante"Betje toen bij ons deden, wilde ze mij matzes brengen. Dat is gebeurd, helemaal meegenomen uit Amerika! Geweldig toch!

In Westerbork had ik onder voorbehoud een rondleiding met ontvangst daar geregeld. Ze waren daar geweldig, maar ik heb het helaas moeten annuleren, 

Na Zuidhorn, durfde Betje het niet aan. Ze wist zeker dat ze twee jaar niet zou slapen. In Westerbork begrepen ze dat heel goed. Dit gebeurt wekelijks, zeiden ze. Maar één telefoontje bij een eventueel volgend bezoek, dan zijn zij er voor haar!

Ik sluit met de verwelkoming van mijn nieuwe familie, van zó ver weg, bij het NS station en aansluitend met het bezoek aan het monument. 

Hoe spannend alles ook was, het waren fantastische ogenblikken, die ook ik niet graag had willen missen. 

Ik eindig dan ook met de woorden: Ook ik heb er familie bij!

 Betje van Dam en Riek Birza op het station van Zuidhorn en bij het oorlogsmonument

 

 

 

 

.